લીંબુની ખેતી કેવી રીતે કરવી?

લીંબુની ખેતી

લીંબુની ખેતી વધુ નફાકારક ખેતી તરીકે કરવામાં આવે છે. તેના છોડ, એકવાર સંપૂર્ણ ઉગાડ્યા પછી, ઘણા વર્ષો સુધી ઉપજ આપે છે. ઓછા ખર્ચે વધુ નફાકારક પાક છે. તેના છોડને માત્ર એક જ વાર રોપ્યા પછી, 10 વર્ષ સુધી ઉપજ મેળવી શકાય છે.

તેમને વાવેતર પછી જ કાળજીની જરૂર છે. તેની ઉપજ પણ દર વર્ષે વધે છે. ભારત વિશ્વમાં સૌથી વધુ લીંબુ ઉત્પાદક દેશ છે. લીંબુનો સૌથી વધુ ઉપયોગ ખાવામાં થાય છે, ખાવા સિવાય તેનો ઉપયોગ અથાણાં બનાવવામાં પણ થાય છે.

હાલમાં, લીંબુ એક ખૂબ જ ઉપયોગી ફળ બની ગયું છે, જેનો ઉપયોગ ઘણી કોસ્મેટિક કંપનીઓ અને ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓ કરે છે.

તેનો છોડ ઝાડીવાળો છે, જેમાં ડાળીઓ પણ ઓછી જોવા મળે છે. તેની શાખાઓમાં નાના કટ છે. લીંબુના છોડમાં આવતા ફૂલોનો રંગ સફેદ હોય છે, પરંતુ જ્યારે સંપૂર્ણ રીતે ઉગી જાય છે ત્યારે તેના ફૂલો પીળા રંગના થઈ જાય છે.

લીંબુનો સ્વાદ ખાટો હોય છે, જેમાં વિટામીન A, B અને C ની માત્રા વધુ જોવા મળે છે. બજારોમાં અને આખા વર્ષ દરમિયાન લીંબુની ખૂબ માંગ રહે છે, જેના કારણે ખેડૂત ભાઈઓ લીંબુની ખેતી કરીને સારી કમાણી કરી શકે છે.

આ લેખમાં તમને લીંબુની ખેતી કેવી રીતે કરવી અને લીંબુની સારી જાત શું છે અને લીંબુમાંથી કમાણી કેવી રીતે કરવી તે વિશે જણાવવામાં આવી રહ્યું છે.

લીંબુની ખેતી માટે યોગ્ય જમીન, આબોહવા અને તાપમાન

લીંબુની ખેતી માટે રેતાળ લોમ જમીનની જરૂર પડે છે, વધુમાં, તે લેટેરાઇટ અને એસિડિક આલ્કલાઇન જમીનમાં સરળતાથી ઉગાડી શકાય છે. સમગ્ર ભારતમાં કોઈપણ વાતાવરણમાં લીંબુ ઉગાડી શકાય છે.

ઉપ-ઉષ્ણકટિબંધીય અને અર્ધ-શુષ્ક આબોહવા ધરાવતા વિસ્તારોમાં, લીંબુનું મોટા પ્રમાણમાં ઉત્પાદન થાય છે. ભારતમાં હરિયાણા, મધ્યપ્રદેશ, બિહાર, રાજસ્થાન, પંજાબ અને ઉત્તર પ્રદેશના રાજ્યોના ઘણા ભાગોમાં લીંબુની મોટા પ્રમાણમાં ખેતી થાય છે.

લાંબા સમય સુધી ઠંડી હોય તેવા વિસ્તારોમાં લીંબુની ખેતી ન કરવી જોઈએ, કારણ કે શિયાળામાં પડતો હિમ તેના છોડ માટે વધુ નુકસાનકારક છે.

આ પણ વાંચો: નારંગીની ખેતી કેવી રીતે કરવી?

લીંબુની સુધારેલી જાતો

કાગળ લીંબુ

લીંબુની આ જાત ભારતમાં મોટા પ્રમાણમાં ઉગાડવામાં આવે છે. કાગળના લીંબુમાંથી 52% રસ સામગ્રી મેળવવામાં આવે છે. આ જાત વ્યવસાયિક રીતે ઉગાડવામાં આવતી નથી.

પ્રમાલિની

પ્રમાલિની વિવિધતા વ્યવસાયિક રીતે ઉગાડવામાં આવે છે. આ જાતના લીંબુ ગુચ્છમાં તૈયાર કરવામાં આવે છે, જેમાં કાગળના લીંબુ કરતાં 30% વધુ ઉત્પાદન મળે છે. તેના એક લીંબુમાંથી 57% સુધીનો રસ મળે છે.

વિક્રમ વિવિધ પ્રકારના લીંબુ

લીંબુની આ જાત વધુ ઉપજ માટે ઉગાડવામાં આવે છે. વિક્રમ જાતના છોડમાં આવતા ફળો ગુચ્છના રૂપમાં હોય છે, જેમાંથી 7 થી 10 લીંબુ મળે છે.

લીંબુ આખા વર્ષ દરમિયાન આ પ્રકારના છોડ પર જોવા મળે છે. પંજાબમાં તેને પંજાબી બારમાસી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

આ ઉપરાંત, ચક્રધર, પીકેએમ-1, સાંઈ શરબતી એ લીંબુની આવી જાતો છે, જે વધુ રસ અને ઉપજ માટે ઉગાડવામાં આવે છે.

લીંબુ ક્ષેત્રની તૈયારી

જ્યારે લીંબુનો છોડ સંપૂર્ણ પરિપક્વ થાય છે, ત્યારે તે ઘણા વર્ષો સુધી ઉપજ આપે છે. તેથી, તેનું ક્ષેત્ર સારી રીતે તૈયાર કરવું જોઈએ. આ માટે, સૌ પ્રથમ, ખેતરની જમીનને વળાંકવાળા હળ વડે ઊંડે સુધી સારી રીતે ખેડવી જોઈએ.

જેના કારણે ખેતરમાં હાજર જૂના પાકના અવશેષો સંપૂર્ણપણે નાશ પામ્યા છે. આ પછી ખેતરમાં ગાયના છાણનું જૂનું ખાતર નાખીને તેને રોટાવેટર વડે ખેડીને જમીનમાં સારી રીતે ભેળવી દો.

ખાતરને જમીનમાં ભેળવ્યા બાદ ખેતરમાં થપ્પી નાખીને જમીન સમતળ કરવી જોઈએ. આ પછી, ખેતરમાં છોડ રોપવા માટે ખાડાઓ તૈયાર કરવામાં આવે છે.

લીંબુના છોડને રોપવાનો સાચો સમય અને પદ્ધતિ

લીંબુના છોડ રોપાઓના રૂપમાં વાવવામાં આવે છે. આ માટે નર્સરીમાંથી લીંબુના છોડ ખરીદવા જોઈએ. ખરીદેલ છોડ એક મહિનાનો અને સંપૂર્ણ સ્વસ્થ હોવો જોઈએ. જૂન અને ઓગસ્ટ મહિના છોડ રોપવા માટે યોગ્ય માનવામાં આવે છે.

તેના છોડ વરસાદની મોસમમાં સારી રીતે ઉગે છે. ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કર્યા પછી, તેના છોડ ત્રણથી ચાર વર્ષ પછી ઉત્પાદન આપવા માટે તૈયાર છે.

લીંબુના છોડને રોપવા માટે ખેતરમાં તૈયાર કરેલા ખાડાઓ વચ્ચે 10 ફૂટનું અંતર રાખવામાં આવે છે, જેમાં ખાડાનું કદ 70 થી 80 સેમી પહોળું અને 60 સેમી ઊંડા હોય છે. એક હેક્ટર ખેતરમાં લગભગ 600 છોડ વાવી શકાય છે.

લીંબુ પાક સિંચાઈ

લીંબુના છોડને વધુ સિંચાઈની જરૂર પડતી નથી. લીંબુના છોડનું વાવેતર વરસાદની ઋતુમાં થતું હોવાથી. તેથી આ સમયગાળા દરમિયાન તેમને વધુ સિંચાઈની જરૂર પડતી નથી. તેના છોડને નિયમિત સમયાંતરે જ સિંચાઈ આપો.

શિયાળાની ઋતુમાં તેના છોડને 10 થી 15 દિવસના અંતરે પાણી આપવામાં આવે છે. જો આનાથી વધુ પાણી આપવામાં આવે તો ખેતરમાં પાણી ભરાઈ જવાની સમસ્યા સર્જાઈ શકે છે, જે છોડ માટે પણ ખૂબ જ નુકસાનકારક છે.

લીંબુના છોડના રોગો અને તેમની નિવારણ

રસ ચૂસનાર જંતુઓ

ટનલ જંતુ, સાઇટ્રસ સિલા અને ચેપા જેવા જંતુના રોગો શાખાઓ અને પાંદડાઓનો રસ ચૂસીને છોડનો નાશ કરે છે. આવા રોગોને રોકવા માટે, છોડ પર યોગ્ય માત્રામાં મોનોક્રોટોફોસનો છંટકાવ કરવામાં આવે છે. આ સિવાય આ રોગોથી પ્રભાવિત છોડની ડાળીઓ કાપીને અલગ કરો.

શ્યામ ફોલ્લીઓ

આ પ્રકારનો રોગ ફળો પર જોવા મળે છે. જ્યારે બ્લેક સ્પોટ રોગથી પ્રભાવિત થાય છે, ત્યારે લીંબુ પર કાળા ડાઘ દેખાય છે. શરૂઆતમાં, પાણીથી સાફ કરવાથી આ રોગને વધતો અટકાવી શકાય છે.

જો આ રોગની અસર વધુ વધે તો લીંબુ પર રાખોડી રંગનું પડ દેખાવા લાગે છે. આ રોગને રોકવા માટે, સફેદ તેલ અને કોપરનું દ્રાવણ છોડ પર છાંટવામાં આવે છે.

ઝીંક અને આયર્નની ઉણપ

લીંબુના છોડમાં આયર્નની ઉણપને કારણે છોડના પાંદડા પીળા દેખાવા લાગે છે. થોડા સમય પછી પાંદડા સુકાઈ જાય છે અને પડી જાય છે અને છોડ પણ ધીમે ધીમે સૂકવવા લાગે છે.

લીંબુના છોડમાં આ પ્રકારનો રોગ ન દેખાય તે માટે છોડને દેશી ખાતર આપવું જોઈએ. આ સિવાય 2 ચમચી ઝીંક 10 લિટર પાણીમાં ઓગાળીને છોડને આપવાનું હોય છે.

લેમન હાર્વેસ્ટ ઉપજ અને ભાવ

લીંબુના છોડ પર ત્રણથી ચાર મહિના ફૂલ આવ્યા બાદ ફળ આવવા લાગે છે. આ પછી છોડ પરના લીંબુને અલગ કરી દેવામાં આવે છે. લીંબુ ગુચ્છના રૂપમાં ઉત્પન્ન થાય છે, જેના કારણે તેના ફળ અલગ-અલગ સમયે લણણી માટે તૈયાર હોય છે.

ફાટેલા લીંબુને સારી રીતે સાફ કરો અને એક લિટર પાણીમાં 2.5 ગ્રામ ક્લોરિનેટેડ ઉમેરીને ઉકેલ બનાવો. આ પછી લીંબુને આ સોલ્યુશનથી સાફ કરો.

આ પછી લીંબુને સંદિગ્ધ જગ્યાએ સૂકવવામાં આવે છે. સંપૂર્ણ ઉગાડવામાં આવેલ લીંબુનો છોડ એક વર્ષમાં લગભગ 40 કિલોગ્રામ ઉપજ આપે છે.

એક હેક્ટર ખેતરમાં લગભગ 600 છોડ વાવી શકાય છે. જે મુજબ ખેડૂત ભાઈઓ એક વર્ષની ઉપજમાંથી સરળતાથી 3 લાખ સુધીની કમાણી કરી શકે છે.

લીંબુની ખેતી કેવી રીતે કરવી?

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Scroll to top